Ongeveer dertig- tot vijftigduizend minder werknemers met een publieke taak zijn dus slachtoffer van agressie of geweld geworden. In de ambulancezorg is het aantal slachtoffers de laatste jaren met 10 procent gedaald.

De meest voorkomende vorm van agressie en geweld is verbale agressie. Ruim de helft (57%) van alle ondervraagden is hier persoonlijk minimaal één keer het slachtoffer van geworden in de afgelopen twaalf maanden.

Directeur ambulancezorg Martin Smeeks van Veiligheidsregio Noord-Holland Noord zegt tegen Zorgvisie.nl dat het rapport toch een vertekend beeld geeft. ‘De cijfers dalen doordat ambulancemedewerkers steeds minder melden. Ik merk in de dagelijkse praktijk dat mijn medewerkers niet meer opkijken van een scheldkanonnade of wanneer ze bespuugd worden. Dat soort dingen komen gewoon niet in zo’n rapport terecht omdat het bijna gemeengoed is geworden.’

De politieman is bang dat het probleem verergert omdat de GGZ vanaf dit jaar 600 miljoen euro moet bezuinigen. Onderdeel daarvan is een eigen bijdrage van tweehonderd euro per jaar voor geestelijke gezondheidszorg. Vanwege die kosten kunnen mensen vaker de zorg gaan mijden.

De Nederlandse Zorgautoriteit adviseert minister Schippers om bepaalde gespecialiseerde verpleegkundigen in ziekenhuizen en instellingen taken te laten overnemen van medisch specialisten. Dat kan echter alleen als er een aantal financiële belemmeringen weggenomen worden.

Bovendien moeten cliënten en hun vertegenwoordigers meer betrokken worden bij de invulling van vrijheidsbeperkende maatregelen.

De IGZ constateert ook positieve ontwikkelingen. Zorgaanbieders gaan volgens de inspectie bijvoorbeeld bewuster om met het toepassen van vrijheidsbeperkende maatregelen. Instellingen zoeken ook bewuster naar alternatieven.

Naar aanleiding van de bevinidingen heeft de IGZ drie speerpunten opgesteld:
- Instellingen moeten zorgen voor een visie en beleid maken om vrijheidsbeperking terug te dringen.
- Het veld moet met signaleringsplannen werken om het gebruik van vrijheidsbeperking te voorkomen.
- Vrijheidsbeperking moet worden opgenomen in het zorgplan of ondersteuningsplan.

In het draaiboek ligt nu vast dat er overleg wordt gevoerd, dat bepaald moet worden wie waar verantwoordelijk voor is, en zijn er vaste momenten ingebouwd waarop wordt gecontroleerd of de apparatuur goed werkt.

De richtlijnen krijgen steun van dertien wetenschappelijke verenigingen van medisch specialisten, de patiëntenkoepel NPCF en de Nederlandse Vereniging voor Ziekenhuizen.  “We hebben met de Inspectie voor de Gezondheidszorg (IGZ) afgestemd hoe de richtlijnen gehandhaafd kunnen worden”, zegt Marja Boermeester, lid van de richtlijnencommissie perioperatief traject namens de NVvH en betrokken bij het ontwikkelen van een checklist voor operaties. “Zo is er geen ontkomen aan en kunnen patiënten er op vertrouwen dat ze in veilige handen zijn.”

Ralph So, medisch manager van het ziekenhuis, is trots op de onderscheiding. “Deze Award is een prachtige waardering voor ons werk. Voor het ziekenhuis, maar vooral ook voor onze patiënten.”

Andere genomineerden voor de Award waren het Elkerliek ziekenhuis in Helmond en het Vlietland ziekenhuis in Schiedam.

De Nationale Patiëntveiligheid Award 2011 is een initiatief van de partners van het VMS Veiligheidsprogramma. In 2008 is het startsein gegeven voor dit programma met als doel de patiëntveiligheid in Nederlandse ziekenhuizen te verbeteren.

“Uit het onderzoek blijkt duidelijk dat de bestuurders te veel vertrouwen stellen in het management op de werkvloer”, constanteert Jaap Wijnker van KPMG Healthcare. “Ook het ontbreken van onafhankelijke informatie over risico’s en risicomanagement is zorgelijk.”

Bijna de helft van de zorginstellingen geeft aan het afgelopen jaar stappen te hebben gezet om risico’s beter te kunnen managen. Zo beschikt elke zorginstelling nu over een Raad van Toezicht. In bijna 75 procent van de instellingen rapporteert een auditcommissie aan de Raad van Toezicht.

Volgens Wijnker is het duidelijk dat risicomanagement steeds belangrijker wordt voor de zorgsector. “Patiënten komen meer op de voorgrond te staan en veiligheid en kwaliteit moeten in toenemende mate gewaarborgd zijn. Maar ook de gebruikelijke maatschappelijke partners van instellingen, zoals banken, zorgverzekeraars en cliëntenorganisaties, geven aan dat risico’s die samenhangen met de zorg van invloed zijn op de financiering van de zorg.”

In veel zorginstellingen wordt al jaren gebruikgemaakt van geluidsbewakingssystemen. Wanneer een cliënt ’s nachts in een slaapkamer hard schreeuwt, komt daarvan meteen een melding binnen bij de nachtdienst. Het probleem met dit systeem is echter dat er ook heel veel ongewenste meldingen binnenkomen. Een voorbijrijdende brommer zorgt bijvoorbeeld ook voor een melding op het schermpje van de nachtdienstmedewerker. Dat heeft tot gevolg dat zorgmedewerkers veel tijd moet besteden aan het verwerken van ongewenste meldingen, terwijl ze tegelijkertijd moeten oppassen dat de echte meldingen niet over het hoofd worden gezien

Het bedrijf Sound Intelligence biedt een oplossing voor dit probleem door gebruik van technologie die uitgaat van de werking van het menselijk oor. “Het idee achter onze software is om een computer de geluiden te laten herkennen zoals een mens dat ook doet. Wij filteren de geluiden die we horen automatisch op relevantie. Onze software kan dat ook”, aldus directeur Derek van de Vorst van Sound Intelligence.

Lees het hele artikel in de nieuwe editie van ZorgInstellingen, die op 18 november verschijnt.

In vergelijking met vorig jaar zijn de werknemers iets positiever over de kwaliteit van de zorg. Respectievelijk 94 procent van de respondenten waardeert de eigen organisatie met een 6 of hoger. Dat zijn slechts kleine verbeteringen.

Evenals in 2010 verwachten veel medewerkers dat de kwaliteit de komende jaren zal afnemen en overweegt een deel van hen om van baan te veranderen en buiten de zorg aan de slag te gaan.

Bijna de helft van de ondervraagden vindt dat zij minder zorg kunnen leveren door tijdgebrek. Ronduit alarmerend is de situatie dat een op de vijf zorgverleners, in de thuiszorg zelfs een derde van de werknemers, fysieke pijn na het werk. Ouderzorg en ggz scoren wat lager op plezier in het werk.

De angst voor fouten leidt ertoe dat ongeveer een vijfde van de zorgverleners zwijgt over het eigen falen. Opvallend is dat artsen hun zwijgen vooral motiveren met een verwijzing naar de gevolgen voor de patiënt in plaats van voor henzelf. Als reden noemen ze vaak dat ze bang waren dat de toestand van de patiënt er niet beter op zou worden.

Opvallend is het hoge percentage fouten onder huisartsen. Negen van de tien huisartsen erkennen fouten te maken. Volgens de VvAA is dit ten dele verklaarbaar door de aard van het werk van de huisarts. Ze zien patiënten vaak in een relatief vroeg stadium, waardoor de symptomen nog op verschillende ziektebeelden kunnen duiden.

Tweederde van de ondervraagden vindt dat de medische opleidingen meer aandacht moeten besteden aan het onderwerp medische fouten. “In opleidingen wordt duidelijk iets gemist. De patiënt heeft behalve informatie over de genomen maatregel vaak behoefte aan oog voor diens situatie en de impact op het leven van de patiënt. Hierover leren communiceren is een extra vaardigheid die belangrijk is voor de sector”, zegt Agatha Hielkema, jurist bij VvAA Rechtsbijstand.

Ondanks de angst voor fouten hebben deze volgens de VvAA ook positieve conquenties. In negen van de tien gevallen leiden fouten tot aanpassingen en verbeteringen van de werkwijze.

Elke melding wordt door de IGZ serieus genomen en behandeld. “Veel meldingen zijn ernstig”, zegt inspecteur Joke de Vries. Het Openbaar Ministerie kan de verdachten voor de strafrechter of tuchtrechter slepen. Die kan hulpverleners berispen en een arts in het zwaarste geval zelfs uit het BIG-register schrappen.

Het Meldpunt Ouderenmishandeling is in juni opgericht op verzoek van het kabinet. Het meldpunt is onderdeel van het nationaal actieplan ‘Ouderen in veilige handen’ dat staatssecretaris Marlies Veldhuijzen van Zanten in maart 2011 naar de Tweede Kamer stuurde. Ze trekt hiervoor de komende jaren 10 miljoen euro per jaar uit.

Het Meldpunt Ouderenmishandeling is bereikbaar op 088-1205050.